Новиот извештај на Европската агенција за животна средина открива алармантни нивоа на загадување од ПМ 2.5 честичките ширум Европа. Северна Македонија и Балканот се вбројуваат меѓу најпогодените региони, со висока стапка на смртност поврзана со загадениот воздух.
Дури 20 отсто од мерните станици во Европа регистрирале загадување на воздухот кое ги надминува европските стандарди, покажува најновиот извештај на Европската агенција за животна средина. Најголем проблем остануваат ПМ 2.5 честичките – ситна и исклучително опасна прашина која продира длабоко во белите дробови и крвотокот. Овие честички се создаваат од сообраќајот, индустријата, согорувањето на фосилните горива, фабриките за цемент, рафинериите и шумските пожари.
Италија со највисоки концентрации во Европа
Според извештајот, највисоките годишни концентрации на ПМ 2.5 во периодот 2024–2025 година се измерени во јужна Италија. Градовите Челе Месапика (Celle Messapica) и Торкјароло (Torchiarolo) забележале екстремно високи вредности од 117 и 113 микрограми на кубен метар, соодветно, и покрај тоа што годишниот лимит на Европската Унија изнесува 25 μg/m³.
„Овие врвови на загадување се должат пред сè на согорувањето на биомасата во текот на зимата, особено од домашните оџаци“, изјави Џанлуиџи Де Џенаро, професор по хемија и влијание врз животната средина на Универзитетот во Бари.
Тој појаснува дека загадувањето дополнително се задржува поради густите атмосферски слоеви кои спречуваат распрснување на штетните честички.
Покрај Италија, надминување на дозволените граници е регистрирано и во Полска, Хрватска, Босна и Херцеговина, Србија, Северна Македонија, Романија, Турција и Данска. Меѓу најкритичните точки на европскиот континент се посочени Сараево, како и индустриските региони во Северна Македонија.
Извештајот исто така покажува дека Балканот и Источна Европа имаат највисоки проценети стапки на смртност поврзани со долгорочната изложеност на ПМ 2.5 честичките. Особено погодени се и Албанија, Бугарија, Грција и Романија.
Над 90 отсто од Европејците дишат небезбеден воздух
Ако се земат предвид построгите стандарди на Светската здравствена организација (СЗО), повеќе од девет од десет лица во Европа се изложени на загадување кое е над препорачаното ниво. СЗО препорачува концентрацијата на ПМ 2.5 честичките да не надминува 5 μg/m³, што е дури пет пати помалку од актуелниот европски лимит.
Експертите предупредуваат дека опасни не се само ПМ 2.5 честичките. Сериозна закана по здравјето претставуваат и:
- ПМ 10 честичките
- Приземниот озон
- Бензо(а)пиренот – канцерогена супстанца која се создава од чадот од цигарите, прегорената храна и издувните гасови.
Препораки за заштита
За граѓаните кои живеат во урбаните и индустриските средини, експертите ги даваат следните совети:
- Избегнувајте проветрување наутро: Не ги отворајте прозорците во утринските часови кога сообраќајот е најгуст.
- Користете прочистувачи за воздух: Обезбедете подобар квалитет на воздухот во затворените простории.
- Ограничете ги активностите на отворено: Избегнувајте физичка активност надвор во деновите кога загадувањето е високо, особено во индустриските и густо населените зони.
