Поранешниот пратеник и некогашен директор на Државниот архив на Република Македонија, Филип Петровски, отвори комплексни прашања кои со децении претставуваат табу тема во македонската јавност и историографија. Во своето гостување во подкастот „Тешки Муабети“ (Епизода 169, Сезона 06, емитувана на 5 мај 2026 година), тој се осврна на периодот на Втората светска војна и доаѓањето на бугарската администрација.
Петровски истакна еден специфичен историски парадокс – поставувањето на потомците на најистакнатите македонски револуционери од ВМРО на високи раководни функции во тој период. Според неговите зборови, овој дел од историјата останува проблематичен за македонското општество, кое сè уште одбива отворено да дебатира за овие факти поради страв од етикетирање.
„Што по доаѓањето на Бугарите? Првенците на ВМРО се поставени на битни позиции во Македонија. Да речеме, шеф на полиција во Крушево е син му на Питу Гули. Нели сега ние викаме окупатори, ова-она, а овдека на Питу Гули лозата на власт. Во Куманово внук на Гоце Делчев, кмет,“ посочи Петровски во разговорот со Филип, Мечка и Миќо.
Поранешниот директор на Архивот смета дека македонската нација сè уште нема капацитет објективно да ги согледа сите аспекти на сопственото минато. Тој нагласува дека стравот од јавна осуда ги спречува истражувачите и јавноста да ги отворат овие теми.
„Значи тука тој дел е проблематичен. Ние не сме сè уште зрели да го соџвакаме тој дел. И многу е комплексна таа историја и гледам дека никој не ја фаќа, пошто не му се дискутира, пошто одма го етикетираат бугарофил, оваков антимакедонист, таков, ваков. Мислам дека не сме доволно зрели како нација да ги погледнеме сите тие и добри и лоши страни,“ заклучи Петровски.
Оваа изјава допира до еден од најчувствителните периоди во македонската историја, период за кој и натаму постојат поделени толкувања, особено кога станува збор за улогата и позициите кои ги имале семејствата на дејците од илинденскиот период и револуционерните движења за време на бугарската управа.
