Во едно емотивно и потресно сведоштво во подкастот „Коридор 8“, македонската Бугарка од Битола, Ели Секуловска, отворено проговори за прогонот на нејзиното семејство за време на Југославија. Таа ги сподели своите болни спомени од детството, фокусирајќи се на малтретирањето на нејзиниот дедо од страна на тогашниот систем, исклучиво поради неговата бугарска самосвест.
Нејзината изјава фрла светлина врз политичкиот прогон во СР Македонија и стигматизацијата на оние кои биле обележани со етикетата „Бугараш“.
Живот во постојан страв и неизвесност
Секуловска, која израснала со своите баба и дедо, го опиша секојдневниот стрес низ кој поминувало нејзиното семејство. За неа, детството било одбележано со постојани полициски упади и страв за животот на нејзиниот дедо.
„На секои шест месеци беше апсен и никогаш не знаевме дали ќе се врати. Пораснав со баба ми и дедо ми, со сите тие стресови кои ни ги правеа. Постојано ни доаѓаа, го земаа дедо ми, го враќаа… и му викаа пред мене дека ќе го убијат“, раскажува Секуловска.
Таа нагласува дека најтешкиот товар во тоа време било да се носи етикетата која режимот ја користел за дискредитација. „Го викаа ‘Бугараш’, а етикетата ‘Бугараш’ да ви се залепи, тоа беше најстрашното нешто – ‘Бугараш’ и државен непријател“, истакнува таа.
Забранетиот збор на буквата „Б“
Како дете, Секуловска не можела да ја разбере причината за ваквиот третман на нејзиниот дедо. Мислејќи дека тој сторил некакво тешко кривично дело за полицијата толку често да го апси, таа постојано го прашувала за што е виновен.
- Молкот во домот: Според нејзините зборови, темата била строга табу-тема во нивната куќа.
- Забранета држава: „Кај нас не смееше да се спомене буквата ‘Б’, Бугарија,“ се присетува таа.
На нејзините детски прашања, дедо ѝ само ѝ одговарал: „Ќе дознаеш кога ќе пораснеш.“
Потрага по вистината и повик за отворен дијалог
Токму овие зборови на нејзиниот дедо биле мотивот што ја поттикнал Секуловска, веднаш по завршувањето на факултетот, да почне да се занимава со оваа проблематика и да ја истражува семејната и колективната историја. Денес, таа јавно ја критикува, како што вели, „двојбеноста и хипокризијата“ во општеството и повикува на соочување со минатото.
„Не ми е јасна таа двојбеност нивна, таа хипокризија. Реков, ајде да отвориме сè. Ајде да разговараме за сè отворено. Ништо не направил [дедо ми], така да ништо не сме направиле лошо.“
Во разговорот, водителот на подкастот, Станков, се надоврза констатирајќи: „Ништо лошо. Само сте биле Бугараши.“
Историски паралели: Случајот со АСНОМ-ците
Потврдувајќи ја констатацијата на водителот, Секуловска направи паралела помеѓу судбината на нејзиниот дедо и судбината на многу историски личности од македонското минато, конкретно осврнувајќи се на делегатите на АСНОМ.
Таа изнесе тврдење кое допира до сржта на историските дебати помеѓу двете држави: „А видете, и на тие што се потпираат, на сите АСНОМЦИ коишто се потпираат, сите се судени како Бугари. Тоа треба да се каже. Затоа што беа Бугари тие.“
Ова сведоштво во „Коридор 8“ отвора болни прашања за политичкиот прогон во поранешна Југославија и остава простор за поширока општествена дебата за слободата на самоопределување и последиците од историските стигми кои сè уште одекнуваат во сегашноста.
