Во март 2026 година, во време кога тензиите на Балканот повторно се зголемуваат, ретко двопартиско писмо од американскиот Конгрес испрати предупредување до администрацијата на Доналд Трамп – да не се намалува американското воено присуство во Косово.
Според писмото, околу 600 американски војници кои се дел од мисијата КФОР на НАТО, а ја водат Источната регионална команда, се потенцијална цел на планови за намалување на бројот на трупи. Законодавци од двете партии предупредуваат дека таквиот потег би го намалил преговарачкиот притисок во дијалогот меѓу Белград и Приштина и би ги охрабрил актерите кои имаат интерес од регионална нестабилност.
Писмото, кое претставува редок пример на двопартиско единство во американската политика, е испратено до државниот секретар Марко Рубио, кој воедно ја извршува и функцијата советник за национална безбедност. Иницијативата ја предводат сенаторката Џин Шахин, висока членка на Комитетот за надворешни односи, и конгресменот Мајк Тарнер од Комитетот за вооружени сили.
Меѓу потписниците се и влијателни политичари како Роџер Викер, претседател на Комитетот за вооружени сили, Чак Грасли, Том Тилис, Џони Ернст, Питер Велч и Крис ван Холен. Нивното заедничко делување покажува дека во Вашингтон постои широка загриженост за стабилноста на Западен Балкан.
Улогата на КФОР и застојот во дијалогот
Мисијата КФОР беше воспоставена во 1999 година по војната во Косово, со задача да го надгледува повлекувањето на српските сили и да обезбеди мир и стабилност.
Денес, ситуацијата повторно станува чувствителна поради недостаток на напредок во дијалогот меѓу Белград и Приштина, кој се води под покровителство на Европската унија.
Договорот за нормализација од 2023 година и неговиот анекс сè уште не се целосно спроведени. Главните пречки се прашања како формирањето на Заедницата на српски општини и други политички и институционални спорови.
Американските законодавци предупредуваат дека евентуалното намалување на трупите би го ослабело притисокот врз страните да се вратат на преговарачката маса и би можело да отвори простор за нова нестабилност, особено во Косово и Босна и Херцеговина.
Реакции од НАТО и САД
Во официјална реакција, претставник на НАТО за „The Hill“ изјавил дека засега нема планирани големи промени во мисијата КФОР.
Американски функционер, кој побарал да остане анонимен, истакнал дека САД и понатаму играат клучна улога во обезбедувањето на долгорочната безбедност на Косово и регионалната стабилност.
Иако ова делумно се разликува од загриженоста изразена во писмото, тој нагласил дека двопартискиот притисок од Конгресот може значително да влијае врз конечните одлуки на администрацијата.
Военото приближување на Србија кон Кина и влијанието на Русија
Во меѓувреме, Србија во последните години направи значителен пресврт кон Кина како главен воен снабдувач.
Според податоците на Стокхолмскиот меѓународен институт за истражување на мирот (SIPRI), во периодот од 2020 до 2024 година, а според некои анализи и до 2025, Кина обезбедува околу 57–61% од увозот на големо вооружување во Србија. Тоа е значително повеќе од Русија, која учествува со околу 20% или помалку, како и Франција со 7–12%.
Меѓу системите што Србија ги набавува се противвоздушниот систем FK-3, беспилотни летала CH-92 и CH-95, како и супersonични ракети CM-400AKG.
Русија, иако ослабена од санкциите и војната во Украина, и понатаму се смета за фактор на нестабилност. Москва го блокира признавањето на Косово во Обединетите нации, поддржува националистички наративи во Србија и Босна и Херцеговина – особено преку лидерот на Република Српска, Милорад Додик – и користи културни и енергетски врски за хибридни операции и дезинформации.
Предупредување од Вашингтон
Комбинацијата од кинеско и руско влијание, според анализите, ја зајакнува позицијата на Белград, но истовремено го зголемува ризикот дека дијалогот со Приштина може дополнително да стагнира.
Писмото од американските законодавци испраќа силна порака дека Западен Балкан повеќе не се смета за второстепен приоритет во американската надворешна политика. Намалувањето на американските трупи, предупредуваат тие, може да создаде вакуум што би го искористиле актери како Русија или растечкото кинеско влијание.
Прашањето што сега се поставува е дали администрацијата на Трамп ќе ги послуша овие предупредувања или ќе продолжи со политиката „America First“, ризикувајќи ја кревката стабилност на регионот.
Одговорот ќе го даде времето, но двопартиското писмо од Конгресот претставува јасен повик за континуиран ангажман и за обновено внимание на САД кон Балканот.
